Rüzgarlı Havada Vinç Çalışması: Ne Zaman Durulur?

Yüksekte çalışmayı en çok etkileyen hava koşulu yağmur değil, rüzgardır. Yağmur işi yavaşlatır, zemini kaygan yapar; rüzgar ise doğrudan aracın dengesini ve sepetteki insanın güvenliğini ilgilendirir. Bu yüzden rüzgarlı havada vinç ya da platform çalışmasına karar vermek, operatörün en önemli sorumluluklarından biridir.

Rüzgar limiti nerede yazar?

Her sepetli platform ve vincin, güvenle çalışabileceği bir azami rüzgar hızı vardır. Bu değeri operatör ya da firma kendisi belirlemez; üretici belirler. Değer genellikle:

• Sepetin ya da kumanda panelinin yanındaki bilgi etiketinde,
• Aracın kullanım kılavuzunda,
• Bazı modellerde yük tablosunun yanında

yazılıdır. Bazı araçlarda iç mekan ve dış mekan kullanımı için ayrı değerler bulunur; dış mekanda kullanılmasına hiç izin verilmeyen modeller de vardır. Operatör, o gün kullandığı aracın değerini bilir ve kararını buna göre verir.

Rüzgar nasıl ölçülür?

Anemometre

Rüzgar hızını ölçen cihaza anemometre denir. Bazı platform ve vinçlerde bom ucuna ya da sepete monte edilmiş anemometre bulunur; değer kabin ya da sepet panelinde görünür, limit aşıldığında uyarı verir. Böyle bir sistem olmayan araçlarda operatörler el tipi anemometre kullanabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken şey, ölçümün nerede yapıldığıdır. Yerde ölçülen rüzgar ile çalışma yüksekliğindeki rüzgar aynı değildir. Genel olarak yükseldikçe rüzgar artar. Bu yüzden yerde yapılan ölçüm, sadece ilk fikir verir.

Gözlem işaretleri

Ölçüm cihazı yokken ya da cihazı desteklemek için operatörler çevreyi de okur:

• Ağaçların sadece yaprakları mı, yoksa kalın dalları mı sallanıyor?
• Bayraklar, tenteler, branda ve naylon örtüler nasıl hareket ediyor?
• Rüzgar sabit mi, yoksa ani hamlelerle mi geliyor?

Ani hamleli rüzgar, sabit rüzgardan daha tehlikelidir; sepet ya da yük birden itilir.

Rüzgarın etkisini artıran durumlar

Sepette malzeme yüzey alanı

Bu, en çok gözden kaçan konudur. Sepette iki kişi ve bir alet çantası varken rüzgar sepete sınırlı bir yüzeyden etki eder. Ama sepete büyük bir tabela, cam panel ya da sac levha konulduğunda yüzey alanı birden büyür. Aynı rüzgar, bu yüzeye çok daha büyük bir kuvvet uygular. Bu yüzden bazı üreticiler, sepette taşınabilecek malzemenin boyutuna dair ayrıca uyarı koyar. Tabela ve cam montajı işlerinde rüzgar kararının daha temkinli verilmesinin sebebi budur.

Vinçte asılı yük

Hiyap ya da mobil vinçte asılı bir yük, rüzgarda sarkaç gibi hareket eder. Geniş yüzeyli yüklerde, örneğin bir kabin, levha istifi ya da tekne, bu hareket hem yükü yönlendiren kişiler için hem de çevredeki yapılar için risk oluşturur. Bu tip kaldırmalarda kılavuz halatla yükü yönlendirmek standart bir uygulamadır, ancak rüzgar belli bir seviyeyi geçtiyse bu da yeterli olmaz.

İş günü karar süreci

Sahada karar genellikle şu sırayla verilir:

1. Bir gün önce: Tahmin kontrol edilir. Belirgin bir rüzgar uyarısı varsa müşteriyle tarih değişikliği konuşulur.
2. Sabah, yola çıkmadan: Güncel tahmin tekrar kontrol edilir.
3. Sahaya varınca: Yerde ölçüm ve gözlem yapılır; çevredeki bina, tepe ve deniz etkisi değerlendirilir.
4. Kurulum ve ilk yükselme: Sepet ya da bom yükseldikçe rüzgar tekrar değerlendirilir.
5. Çalışma sırasında: Rüzgar artarsa iş durdurulur, sepet indirilir ya da yük güvenli bir noktaya bırakılır.
6. Bekleme ya da erteleme: Rüzgarın kısa sürede düşmesi bekleniyorsa beklenir, değilse iş ertelenir.

Sık sorulan bir soru: "Biraz bekleyip çalışamaz mıyız?"

Bazen evet. Rüzgar sabah sert başlayıp öğlene doğru sakinleşebilir ya da tam tersi olabilir. Operatör, tahmin ve sahadaki gözleme göre beklemenin anlamlı olup olmadığına karar verir. Ancak beklemenin de bir maliyeti vardır: araç, operatör ve sahadaki ustalar bekler. Bu yüzden belirsiz bir günde iki seçenek konuşulur:

• Kısa bekleme: Rüzgarın kısa sürede düşmesi bekleniyorsa araç kurulu halde ya da hazır bekler.
• Erteleme: Rüzgarın gün boyu sürmesi bekleniyorsa iş başka bir güne alınır.

Hangisinin seçileceği, işin aciliyetine ve hava tahminine göre birlikte belirlenir.

Rüzgar dışında hava koşulları

Rüzgar en belirleyici etken olsa da tek etken değildir. Sahada şunlara da dikkat edilir:

• Yağmur: Sepet tabanı ve yük yüzeyleri kayganlaşır, görüş azalır. Elektrikli el aletleriyle çalışılan işlerde ayrıca risk oluşturur.
• Şimşek ve fırtına: Yüksekte, metal bir bomun ucunda çalışmak bu koşullarda kabul edilemez; iş derhal durdurulur.
• Buzlanma: Kış sabahlarında sepet tabanı, merdiven basamakları ve yük yüzeyleri buz tutabilir.
• Sis: Operatörün sepeti ya da yükü görmesini zorlaştırır, özellikle sapancı ile iletişimi etkiler.
• Aşırı sıcak: Uzun süre güneşte çalışan ekipler için dinlenme araları planlanmalıdır.

Bu koşulların her biri, rüzgar gibi, işin günü ve saati seçilirken hesaba katılır.

İstanbul'da rüzgar ve konum

Anadolu Yakası'nda rüzgar etkisi yerden yere çok değişir. Boğaz kıyısındaki yalı ve villalarda deniz rüzgarı, Çamlıca ve Sancaktepe gibi yüksek noktalarda tepe etkisi, Ataşehir gibi yüksek yapıların yoğun olduğu alanlarda bina arası koridorlar belirleyicidir. Boğaz kenarındaki işler için ayrıca hazırladığımız yalı ve villa işlerinde vinç yazısına göz atabilirsiniz.

Müşteri olarak ne yapabilirsiniz?

• İşi planlarken mevsimi göz önünde bulundurun. Fırtınaların sık olduğu dönemlerde esnek bir tarih belirleyin.
• Geniş yüzeyli bir malzeme kaldırılacaksa bunu önceden söyleyin; ölçülerini paylaşın.
• Operatör rüzgar nedeniyle durmaya karar verirse, bunun yasal ve teknik bir zorunluluk olduğunu bilin. Türkiye'deki iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, yüksekte çalışmada hava koşullarının değerlendirilmesini ve risk varsa işin durdurulmasını öngörür.

Rüzgar dahil sahadaki tüm hazırlıkları vinç çağırmadan önce kontrol listesi yazısında topladık.

İşinizin yerini ve kaldırılacak malzemenin ölçülerini paylaşın, hava durumuna göre en uygun günü birlikte planlayalım: fiyat teklifi alın.